Dầu gấc dùng cho trẻ em chậm lớn, trong bệnh khô mắt, quáng gà.
Tên khoa học của cây gấc:
Momordica cochinchinensis (Lour), Spreng,
họ Bầu bí (Cucurbitaceae)
Tên khác: Mộc miết (TQ)
Bộ phận dùng của cây gấc:
1 - Hạt gấc: Còn gọi là Mộc miết tử (TQ) là hạt lấy ở quả gấc chín (Semen Momordicae) đã bóc vỏ màng và chế biến khô.
2 - Dầu gấc : (Oleum Momordicae) là dầu ép từ màng đỏ bọc hạt gấc
3 - Rễ gấc: Còn gọi là Phòng kỷ nam là rễ cây gấc (Radix Momordicae) phơi khô.
Mô tả của cây gấc:
Cây gấc là một loài dây leo, mỗi năm lụi một lần, nhưng lại đâm chồi từ gốc củ lên vào mùa xuân năm sau. Lá mọc so le, chia thùy khía sâu tới 1/2 phiến lá. Hoa đực, hoa cái riêng biệt, cành hoa màu vàng nhạt. Quả hình bầu dục dài độ 15 - 10 cm, đáy nhọn, ngoài có nhiều gai, khi chín màu vàng đỏ đẹp tươi. Trong quả có nhiều hạt xếp thành hàng dọc, quanh hạt có màng màu đỏ máu, tươi. Trong hạt có nhân trắng chứa nhiều dầu.
Gấc mọc hoang và được trồng khắp nơi ở nước ta.
Thành phần hóa học của cây gấc:
Dầu gấc: 1ml dầu gấc có 30mg caroten tương ứng với 50.000 đơn vị quốc tế vitamin A.
Hạt gấc: Trong nhân hạt gấc có chất momordin (là 1 loại saponin), 6% nước, 2,9% chất vô cơ, 55,3% chất béo, 16,6% chất protid, 2,9% đường toàn bộ, 1,8% tanin, 2,8% cellulose.
Công dụng của cây gấc:
1 - Màng gấc: Nhân dân ta dùng đồ xôi.
2 - Dầu gấc: Dầu gấc có tác dụng như những thuốc có vitamin A, dùng bôi lên các vết thương, vết loét, vết bỏng làm cho chóng lành, lên da. Uống dầu gấc, người bệnh chóng lên cân, tăng sức chống đỡ bệnh tật của cơ thể. Dùng cho trẻ em chậm lớn, trong bệnh khô mắt, quáng gà.
3 - Hạt gấc: Theo Đông y, hạt gấc vị đắng, hơi ngọt, tính ấm, có độc.
Dùng chữa các chứng bệnh ung thũng, mụn nhọt độc, tràng nhạc, eczema, viêm da thần kinh, trĩ, phụ nữ sưng vú. Có thể chế thuốc viên hay tán bột uống. Liều uống 0,8 - 1,2g. Nhưng thường dùng đắp ngoài da, đồ mụn nhọt.
4 - Rễ gấc: Sao vàng, tán nhỏ, dùng uống chữa tê thấp, sưng chân gọi là Phong kỷ nam.
5 - Lá gấc: Viện Đông y dùng lá gấc với Tầm gửi đắp ngoài da làm thuốc tiêu sưng tấy.
